Gelukkig gescheiden

In januari, na de kerstvakantie, willen meer mensen uit elkaar dan in de rest van het jaar. Een echtscheiding brengt het huwelijk terug tot een zakelijke transactie. Een paar aandachtspunten voor een goede afwikkeling van de scheiding.

Bij een scheiding wordt een huishouden opgeknipt in twee delen. Wie in gemeenschap van goederen is getrouwd, krijgt de helft van het vermogen. U kunt hierover echter andere afspraken laten vastleggen in het echtscheidingsconvenant. Houd er wel rekening mee dat als u of uw partner meer krijgt dan uw wettelijke portie, het meerdere een belaste schenking is. Hierover moet de ontvanger schenkingsbelasting betalen. Als de schenking uit natuurlijke verbintenis is, oftewel uit een dringende morele verplichting, dan is deze onbelast. In convenanten wordt hier nog weleens naar verwezen in een poging om zo eventuele schenkbelasting te voorkomen, legt financieel planner en belastingadviseur John Bult uit.

Inkomen na de scheiding

Meestal hebt u na de scheiding recht op alimentatie óf u moet alimentatie aan uw ex-partner betalen. De financiële situatie van beide partijen op het moment van echtscheiding is hierbij bepalend. Op basis daarvan wordt de draagkracht van de alimentatiebetalende partner vastgesteld. Hebt u kinderen, dan wordt de draagkracht eerst gebruikt voor de betaling van de kinderalimentatie. Een ouder is verplicht zijn kind tot zijn 21ste te onderhouden (mogelijk langer in geval van studie). Tot een kind 18 is, gaat de kinderalimentatie nog naar de andere ouder. Daarna heeft het kind er zelf recht op.

Een eventueel overschot is beschikbaar voor de mogelijk verschuldigde partneralimentatie. Afspraken over dat laatste worden vastgelegd in het echtscheidingsconvenant. Daarin zijn ook alternatieve afspraken mogelijk. Een mogelijkheid is dat een van de partners in plaats van alimentatie te ontvangen in de gezamenlijke woning blijft wonen. De aan de ex-partner betaalde alimentatie is fiscaal aftrekbaar, kinderalimentatie niet.

‘Mensen staan er onvoldoende bij stil dat miscommunicatie over geldzaken tijdens hun huwelijk steevast leidt tot een hogere alimentatie en/of hogere vordering op het vermogen bij scheiding’, aldus Iris Brik, auteur van Advocaat van de duivel, een stappenplan voor als je gaat scheiden. Haar advies: ‘Voordat mensen bij een advocaat terechtkomen, zou de overheid echtparen moeten verplichten een onafhankelijk financieel planner eerst hun financiële situatie door te laten lichten.’

Scheiding en eigen woning

De gezamenlijke woning is bij een scheiding nogal eens een struikelblok. Is de woning gemeenschappelijk bezit, dan moeten beide partners toestemming geven voor verkoop. Wil een van de partners de woning behouden, dan kan dit alleen als deze de hypotheeklening helemaal overneemt.

In de praktijk wordt in afwachting van verkoop de eigen woning vaak door een of beide partners verlaten. In principe zou daarmee een eind komen aan de renteaftrek van de partner die vertrekt. Om financiële problemen te voorkomen voorziet de wet in een fiscale regeling die hypotheekrenteaftrek voor 24 maanden toch mogelijk maakt. Oftewel: u kunt de hypotheekrente nog steeds fiscaal aftrekken gedurende deze periode, ook al woont niet u in de woning, maar uw ex-partner. De periode van 24 maanden vangt aan op het moment van duurzaam gescheiden gaan leven, en dus niet bij de formele echtscheiding. In de praktijk telt het moment waarop de vertrekkende partner zich elders laat inschrijven.

De overbruggingsregeling voor de vertrekkende partner geldt ook voor ongehuwde samenwoners. Niet zelden betaalt de vertrekkende partner de kosten voor de woning. Dit wordt fiscaal gezien als alimentatie. In dit geval wordt het eigenwoningforfait volledig bij het inkomen van de achterblijvende partner geteld.

Ontslag hoofdelijkheid hypotheek

Als een van de partners in de woning blijft wonen, zal deze normaliter de hypothecaire lening overnemen. De ander zal dan willen worden ontslagen uit wat de hoofdelijke aansprakelijkheid wordt genoemd. Banken zijn hier echter terughoudend in. Immers, hun risico wordt vergroot als ze nog maar één persoon kunnen aanspreken op de schuld. Dit kan een barrière opleveren voor het verkrijgen van een woningfinanciering door de vertrekkende partner.

Scheiding en bv

Als een van beide echtgenoten aandelen heeft in een besloten vennootschap (bv), kan een echtscheiding leiden tot belastingheffing. Dit is het geval als de aandelen behoren tot een gemeenschap van goederen. In deze situatie wordt de andere echtgenoot fiscaal gezien ook als (mede-)aandeelhouder aangemerkt. Bult: ‘Als de verdeling van de aandelen plaatsvindt binnen twee jaar nadat het verzoek tot echtscheiding is ingediend, wordt de belastingheffing van 25% over de waardestijging van de aandelen uitgesteld’.

Als er sprake is van huwelijksvoorwaarden en alle aandelen in de bv behoren tot het privévermogen van de aandeelhouder, heeft de andere echtgenoot hier geen recht op. Echtscheiding leidt dan niet tot belastingheffing. ‘Vaak is er sprake van een verrekenbeding in de huwelijksvoorwaarden. De andere echtgenoot kan dan recht hebben op een bedrag, gelijk aan een deel van de waarde van de bv. Dit kan leiden tot problemen, want soms kan dit bedrag niet worden uitgekeerd, bijvoorbeeld als al het geld in de onderneming zit’, stelt Bult.

Verdeling van pensioen

Ook pensioen verdient de nodige aandacht bij een echtscheiding. De omvang van de gezamenlijke pensioenpot kan immers enkele tonnen bedragen. Grote kans dat de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding (Wvps) op u van toepassing is. Deze wet bepaalt dat het tijdens het huwelijk opgebouwde pensioen moet worden verdeeld. Ex-echtgenoten kunnen in plaats van de huwelijksperiode een andere periode als grondslag voor de verdeling kiezen. Zo zou u de periode van samenwoning voor het huwelijk mee kunnen laten tellen. Het is mogelijk om in een echtscheidingsconvenant af te wijken van de Wvps.

Uit het testament

Tussen het moment waarop een huwelijk duurzaam is verstoord en de echtscheiding kan een lange periode liggen. Is er niets geregeld, dan kunnen bijna-ex-partners nog steeds van elkaar erven als een van hen gedurende deze periode overlijdt. Dat is niet wenselijk. Pas daarom zo nodig het testament aan. In moderne testamenten wordt veelal opgenomen dat een beschikking ten gunste van een partner niet geldig is indien de duurzame samenleving op het moment van overlijden is beëindigd of een verzoek tot echtscheiding is ingediend.

Bron: Financieel Dagblad 20 januari 2018; Ramón Wernsen is financieel planner en publicist.